Donkere gevel: hoeveel donkere kleuren er echt te koop zijn
Een donker huis is de laatste jaren een gewone wens geworden. Antraciet, diep grijsgroen, bijna zwart: het staat op elk moodboard, en de aanname eronder is dat zoiets gewoon te koop is. Voor de gevel klopt die aanname. Voor het dak, en voor de plaat, veel minder.
Dat verschil is te tellen, omdat de kleurwaarden van de fabrikanten als getallen in één catalogus staan. Voor de Nederlandse markt gaat het om 7 824 actieve posities, en omdat dezelfde kleur vaak onder meerdere namen terugkomt, blijven daar 7 488 werkelijk verschillende kleurwaarden van over.
Daarvan zijn er 228 donker. Dat is drie procent.
Wat "donker" hier betekent
Om dit te kunnen tellen is één grens nodig die voor alle merken hetzelfde is. Kleurnamen helpen daar niet bij: "antraciet" van de ene fabrikant is lichter dan "grijs" van de andere, en "zwart" is bijna nooit zwart.
Daarom rekenen we met de lichtheid van de gepubliceerde kleurwaarde zelf. Donker is alles onder lichtheid 30 op de honderdpuntsschaal, ongeveer waar een kleur ophoudt als "een donkere tint van iets" te lezen en als donker vlak gaat werken. Zeer donker is alles onder 20: het gebied van geblakerd hout, grafiet en gesmoorde pan.
Van de 7 488 waarden op de Nederlandse markt halen er 228 de eerste grens en 24 de tweede. Vierentwintig, op zevenduizend. Dat is het eerste dat opvalt: echt zwart is geen randgeval van het aanbod, het is bijna een uitzondering.
Bijna alles wat donker is, is verf
De 228 donkere waarden zijn niet gelijk verdeeld over de materialen. Ze zitten vrijwel allemaal in één hoek.
| Materiaal | Verschillende kleurwaarden | Donker | Zeer donker |
|---|---|---|---|
| Gevelverf | 7 269 | 203 | 19 |
| Gevelplaat | 119 | 10 | 4 |
| Dakpan | 103 | 15 | 1 |
In verf is donker dus een gewone keuze: tweehonderd waarden is meer dan iemand op een gevel ooit tegen elkaar afweegt. Maar het aandeel binnen de verf is 2,8 procent, en dat is de tweede verrassing. Zevenduizend gevelkleuren klinkt als eindeloze vrijheid, en aan de donkere kant is het een smalle plank.
Waar die plank ligt, verschilt bovendien sterk per waaier. Bij de merken die op de Nederlandse markt te mengen zijn:
- Caparol: 1 749 waarden, waarvan 74 donker;
- Brillux: 839 waarden, waarvan 58 donker;
- Flexa: 803 waarden, waarvan 46 donker;
- Histor: 2 088 waarden, waarvan 14 donker;
- Jotun: 1 086 waarden, waarvan 4 donker.
Zet die twee uitersten naast elkaar. Histor heeft de grootste kaart van allemaal, maar haalt niet eens een kwart van het donkere aanbod van Brillux, terwijl Brillux qua totale kleurenaantal minder dan de helft van Histor heeft. De omvang van een waaier zegt niets over het donkere uiteinde ervan. Wie een donkergrijze gevel wil en begint bij de waaier die toevallig in de winkel ligt, kiest niet uit tweeduizend kleuren maar uit veertien, zonder dat iets in die waaier dat vertelt.
Bij de gevelplaat is het beeld hetzelfde in het klein. Van de 119 kleurwaarden zijn er tien donker: vier in de EQUITONE-serie textura, drie in coloura en drie in de twee Cedral-series samen. In de overige EQUITONE-series, natura, tectiva, linea, lunara en pictura, zit geen enkele waarde onder de grens. Een plaatgevel is hier geen kwestie van kleur kiezen maar van serie kiezen: de serie beslist of donker überhaupt in het gesprek zit.
En dan het dak
De dakpan is in dit rijtje de kleinste kaart en tegelijk de beslissende, want hij ligt er meestal al en blijft er decennia liggen.
Van de 103 dakpankleuren van Wienerberger op de Nederlandse markt zijn er vijftien donker, en precies één komt onder de tweede grens. De rest van het assortiment ligt in natuurrood, terracotta, bruin en middengrijs. Ook wat "zwart" heet, valt in dit assortiment onder zeer donker grijs en niet onder zwart: keramiek dat door de oven gaat, komt daar zelden helemaal zwart uit.
Die vijftien zitten geconcentreerd in een handvol series, met VHV Vario als de ruimste (vier waarden) en Domino, VHV Klassiek, OVH Klassiek en Oude Holle 451 met elk twee. Alle andere series die hier gangbaar zijn, hebben er één of geen.
Wie precies wil zien welke gevelverf naast een gegeven pankleur ligt, vindt de gemeten koppelingen van diezelfde 103 kleuren in dakpankleur en gevelverf.
Het oordeel: de volgorde is omgekeerd
Zet die drie getallen naast elkaar en er komt één praktische conclusie uit, en die staat haaks op hoe de meeste mensen aan een donker huis beginnen.
De donkere gevel is de makkelijke helft. Tweehonderd waarden, bij vrijwel elke leverancier iets bruikbaars, en een keuze die over twaalf jaar weer opnieuw gemaakt wordt.
Het donkere dak is de schaarse helft. Vijftien waarden, één echt donkere, geconcentreerd in enkele series, en een keuze die zelden binnen dertig jaar terugkomt.
Daarom is de gebruikelijke volgorde, eerst de gevelkleur uitzoeken en dan kijken of het dak meewerkt, hier de verkeerde. Ligt er al een dak, dan is dat het gegeven waar de gevel omheen wordt gekozen. Wordt er wel vernieuwd, dan is het dak de beslissing die eerst valt, juist omdat er zo weinig te kiezen valt: de vijftien bepalen hoe donker het huis als geheel ooit kan worden, en de zevenduizend gevelkleuren passen zich daarna aan, niet andersom.
Er is nog een reden om het dak voorop te zetten. Een donkere gevel onder een middenrood pannendak is een contrast dat het huis optisch in tweeën deelt, en dat is op papier nauwelijks te beoordelen. Op een foto van het eigen huis wel.
Wat wij niet meten
Drie beperkingen horen erbij, en ze zijn belangrijker dan het aantal cijfers hierboven.
Een kleurwaarde is geen oppervlak. Dezelfde donkere waarde geeft matte verf op stucwerk, een vezelcementplaat en een geglazuurde pan alle drie iets anders terug, omdat het oppervlak bepaalt hoe het licht wordt teruggekaatst. In de zon vallen twee gelijke waarden uit elkaar; in Nederlands bewolkt licht kruipen ze juist naar elkaar toe. Deze getallen brengen u bij de juiste kleurkaart, ze vervangen de proef op de wand niet.
Donker vraagt om technische controle, niet alleen om smaak. Een donker vlak wordt warmer en werkt meer dan een licht vlak, en wat daar op een gepleisterd isolatiesysteem, op hout of op een plaatgevel voor mag, staat in het voorschrift van de fabrikant en niet in een kleurkaart. Die grens hoort thuis bij de leverancier van het systeem, voordat de kleur definitief wordt.
En wat hier ontbreekt, ontbreekt bij ons. Deze telling gaat over de merken die wij voor Nederland verzameld hebben. Een materiaal dat hierboven niet voorkomt, is niet een materiaal dat op de Nederlandse markt niet bestaat; het is er een waarvan wij de gepubliceerde kleurwaarden nog niet hebben.
Het op uw eigen huis proberen
Van deze getallen wordt één ding duidelijk: donker is geen instelling die u aanzet, maar een reeks die smal is op precies de plek waar hij het langst blijft liggen. Welke van de tweehonderd donkere gevelkleuren bij uw dak past, en of het huis er als geheel beter van wordt, blijkt pas op de gevel zelf.
Dat kunt u zien voordat er iets gekocht is. Upload een foto van uw huis in de GetFacade-app, kies donker en kijk wat er gebeurt: dezelfde gevel, dezelfde dakpan, alleen de kleur verandert. Voelt een van de uitkomsten goed, dan haalt u er een materiaal- en arbeidsbegroting bij en ziet u wat het kost om te bouwen.